Μονιμότητα αντικειμένου

Ιστορικό πειράματος

Ο Jean Piaget (1896–1980), Ελβετός ψυχολόγος, υπήρξε πρωτοπόρος στη συστηματική μελέτη της γνωστικής ανάπτυξης στα παιδιά. Μέσω προσεκτικής παρατήρησης των ίδιων του των τριών βρεφών, κατέγραψε την εμφάνιση της μονιμότητας του αντικειμένου κατά τη διάρκεια του αισθησιοκινητικού σταδίου (από τη γέννηση έως τα 2 έτη). Ο Piaget σχεδίασε απλές ασκήσεις απόκρυψης για να ελέγξει αν τα βρέφη θα αναζητούσαν αντικείμενα που δεν ήταν πλέον ορατά. Τα ευρήματά του έγιναν θεμέλιο της αναπτυξιακής ψυχολογίας, εμπνέοντας δεκαετίες έρευνας — συμπεριλαμβανομένων των πρωτοποριακών μελετών παραβίασης προσδοκίας της Renée Baillargeon τη δεκαετία του 1980 που αμφισβήτησαν το αρχικό χρονοδιάγραμμα του Piaget.

Θεωρία Piaget

Η μονιμότητα του αντικειμένου — η κατανόηση ότι τα αντικείμενα συνεχίζουν να υπάρχουν ακόμα και όταν δεν είναι ορατά — είναι μια θεμελιώδης έννοια στην αναπτυξιακή ψυχολογία. Ο Jean Piaget την αναγνώρισε ως ένα βασικό ορόσημο του αισθησιοκινητικού σταδίου (από τη γέννηση έως τα 2 έτη).

Αναπτυξιακά Ορόσημα

• 1.0-4 μηνών: Παρακολουθεί κινούμενα αντικείμενα αλλά δεν αναζητά κρυμμένα
• 2.4-8 μηνών: Απλώνει χέρι για μερικώς κρυμμένα αντικείμενα
• 3.8-12 μηνών: Αναζητά κρυμμένα αντικείμενα, αλλά κάνει το σφάλμα A-not-B
• 4.12-18 μηνών: Βρίσκει σωστά αντικείμενα μετά από ορατή μετατόπιση
• 5.18-24 μηνών: Κατανοεί αόρατη μετατόπιση — η μονιμότητα του αντικειμένου είναι πλήρης

Το σφάλμα A-not-B

Στην εργασία A-not-B, ένα αντικείμενο κρύβεται επανειλημμένα στην τοποθεσία A και το βρέφος το ανακτά. Στη συνέχεια, με πλήρη ορατότητα από το βρέφος, το αντικείμενο μεταφέρεται στην τοποθεσία B. Παρά το ότι βλέπουν τη μετατόπιση, βρέφη 8-10 μηνών συχνά απλώνουν πίσω στο A — την προηγουμένως ανταποκριόμενη τοποθεσία. Αυτό το σφάλμα αποκαλύπτει ότι η πρώιμη μονιμότητα του αντικειμένου είναι εύθραυστη: τα βρέφη βασίζονται σε κινητικές συνήθειες και προηγούμενη επιτυχία παρά σε καθαρά αναπαραστατική συλλογισμό. Το σφάλμα εξαφανίζεται συνήθως γύρω στους 12 μήνες, συμπίπτοντας με την ωρίμανση των κυκλωμάτων του προμετωπιαίου φλοιού που υποστηρίζουν τη μνήμη εργασίας και τον ανασταλτικό έλεγχο.

Παράδειγμα παραβίασης προσδοκίας

Η Renée Baillargeon εισήγαγε μια εναλλακτική μέθοδο που δεν απαιτεί από τα βρέφη να απλώσουν ή να ψάξουν. Αντίθετα, τα βρέφη παρακολουθούν πιθανά και αδύνατα γεγονότα ενώ μετριέται ο χρόνος παρατήρησής τους. Η μεγαλύτερη παρατήρηση του αδύνατου γεγονότος υποδηλώνει ότι το βρέφος περίμενε το αντικείμενο να παραμείνει — απόδειξη μονιμότητας του αντικειμένου. Χρησιμοποιώντας αυτό το παράδειγμα, η Baillargeon (1987) διαπίστωσε ότι βρέφη μόλις 3,5 μηνών παρατηρούσαν περισσότερο τα αδύνατα γεγονότα, υποδηλώνοντας ότι η μονιμότητα του αντικειμένου εμφανίζεται πολύ νωρίτερα από ό,τι υποδείκνυαν οι εργασίες χειροκίνητης αναζήτησης του Piaget. Αυτό το εύρημα προκάλεσε συνεχιζόμενη συζήτηση για το τι μετρούν πραγματικά οι εργασίες χειροκίνητης αναζήτησης.

Αναφορές

• Baillargeon, R., Spelke, E. S., & Wasserman, S. (1985). Object permanence in five-month-old infants. Cognition, 20(3), 191-208. 10.1016/0010-0277(85)90008-3
• Piaget, J. (1954). The Construction of Reality in the Child. Basic Books.
• Baillargeon, R. (1987). Object Permanence in 3.5- and 4.5-Month-Old Infants. Developmental Psychology, 23(5), 655-664.